dveṣa
Sanskrit: द्वेष dveṣa
Pāli: दोस dosa
Tibetan: ཞེ་སྡང་ zhe sdang
Thai: โทสะ
English: aversion, hatred, anger
Italiano: avversione, odio, rabbia
Grammatical information:
ข้อมูล ไวยากรณ์ (วฺยากรณ) :
สันสกฤต: ทฺเวษ อ่าน: ทเว-ษะ
Further information:
One of the three mental afflictions (kleśa). These are either listed as rāga, dveṣa moha, or as lobha, dveṣa, moha (attachment/greed, aversion, delusion).
Sometimes symbolised by a snake, in bhavacakra-type of paintings.
Ulteriori informazioni: Una delle tre afflizioni mentali (kleśa).
Esse sono elencate come rāga, dveṣa e moha o come lobha, dveṣa e moha (attaccamento/avidità, avversione e illusione).
Qualche volta è simbolizzata da un serpente nel dipinto del bhavacakra.
ข้อมูลเพิ่มเติม:
หนึ่งในสามของกิเลส กิเลสนั้นสามารถระบุได้ว่าเป็น ราคะ(ราค), โทสะ(ทฺเวษ), โมหะ(โมห) หรือเป็น โลภ, โทสะ(ทฺเวษ), โมหะ(โมห)
บ้างก็ใช้สัญลักษณ์เป็นงูในภาพวาดประเภท ภวจักร(ภวจกฺร)
Examples:
Esempi:
lobho dveṣaś ca mohaś ca tajjaṃ karmeti cāśubham |
alobhāmohādveṣāś ca tajjaṃ karma ca tac chubham ||20||
| chags daṅ źe sdaṅ gti mug daṅ | | des bskyed las ni mi dge ba |
| ma chags źe sdaṅ gti mug med | | des bskyed las de dge ba yin |
Covetousness, hatred, bewilderment, and karman derived from that are sinful;
absence of covetousness, hatred, bewilderment, and karman derived from that are sinless.
Cupidigia, odio, confusione mentale e karman derivano da ciò che è peccaminoso;
l’assenza di cupidigia, odio, confusione mentale e karman derivano da ciò che è senza peccato.
(Ratnāvalī: https://www2.hf.uio.no/polyglotta/index.php?page=record&view=record&vid=69&mid=116941)
---
nānātvasaṃjñā saṃjñā yā rāgadveṣatamovṛtā |
amanaskāram āhus taṃ yac cittasyānavekṣaṇam ||17||
欲瞋癡污想 說名種種相
不如現觀察 說名非思惟
| tha dad ’du śes ’du śes gaṅ | | chags sdaṅ mun gyis bsgribs pa’o |
| yid la mi byed gaṅ yin de | | sems la lta ba med par bśad |
Making differences is discrimination obscured through desire, hatred or confusion,
Not looking into the mind is explained as not applying it to anything.
[...] il fare differenze è discriminazione oscurata dal desiderio, odio o confusione.
Il non guardare nella mente è spiegato come non applicarla a niente.
(Ratnāvalī: https://www2.hf.uio.no/polyglotta/index.php?page=record&view=record&vid=69&mid=117342)
---
pabhākarī tṛtīyā tu śāntajñānaprabhodbhavāt |
dhyānābhijñāsamutpādād rāgadveṣaparikṣayāt ||45||
第三名明焰 寂慧光明生
由定及神通 欲瞋惑滅故
| sa gsum pa ni ’od byed pa | | ye śes źi ba’i ’od ’byuṅ phyir |
| bsam gtan mṅon śes skye ba daṅ | | ’dod chags źe sdaṅ yoṅs zad phyir |
The third stage is called the Shining because the pacifying light of wisdom arises.
The concentrations and clairvoyances are generated, while desire and hatred are extinguished completely.
Il terzo stadio è chiamato Il Luminoso siccome sorge la luce pacificatrice della saggezza.
Le concentrazioni e le chiaroveggenze sono generate mentre il desiderio e l’odio sono completamente estinti.
(Ratnāvalī: https://www2.hf.uio.no/polyglotta/index.php?page=record&view=record&vid=69&mid=117370)
---
evam āgantuko ’smīti na mayā pratyavekṣitam |
mohānunayavidveṣaiḥ kṛtaṃ pāpam anekadhā ||39||
| de ltar bdag ni glo bur źes | | bdag gis rtogs par ma gyur pas |
| gti mug chags daṅ źe sdaṅ gis | | sdig pa rnam pa du ma byas |(38)
| de ltar bdag ni glo bur źes | | bdag gis rtogs par ma gyur pas |
| gti mug chags daṅ źe daṅ gis | | sdig pa rnam pa du ma byas |
Je n’ai pas compris que j’étais ici-bas un passant : j’ai péché, j’ai péché par égarement, par attachement, par aversion.
I understood not that I was but a chance comer, and through madness, love, or hatred I have wrought many a sin.
In questo modo il Sé è detto essere avventizio ma, non avendo realizzato ciò,
a causa di odio, attaccamento e confusione, ho compiuto molte azioni negative.
(Traduzione dal tibetano di Choedrak sangpo)
(Bodhicaryāvatāra: https://www2.hf.uio.no/polyglotta/index.php?page=record&view=record&vid=24&mid=118645)
---
na ca dveṣasamaṃ pāpaṃ na ca kṣāntisamaṃ tapaḥ |
tasmāt kṣāntiṃ prayatnena bhāvayed vividhair nayaiḥ ||2||
修行於羼提 嗔罪而不立
觀種種體空 是故一心忍
| źe sdaṅ lta bu’i sdig pa med | | bzod pa lta bu’i dka’ thub med |
| de bas bzod la nan tan du | | sna tshogs tshul du bsgom par bya |
Aussi n’est-il pas de péché aussi destructif que la haine, ni mortification aussi bonne [et aussi difficile] que la patience. Appliquez-vous donc à la patience de toutes vos forces et par les diverses méthodes [que nous allons exposer].
There is no guilt equal to hatred, no mortification equal to long-suffering; and therefore one should diligently practice patience in diverse ways.
Non c’è azione negativa uguale all’odio, non c’è ascetismo uguale alla pazienza,
quindi, essendo persistente nel sopportare, uno dovrà meditare in una varieta’ di modi.
(Traduzione dal tibetano di Choedrak Sangpo)
(Bodhicaryāvatāra: https://www2.hf.uio.no/polyglotta/index.php?page=record&view=record&vid=24&mid=118869)
---
vibandhaḥ punar abhūtavastunimittārambaṇamanasikārapūrvikā rāgadveṣamohotpattir anuśayaparyutthānayogāt |
又以何者是所治法。所謂依取不實事相。虛妄分別念。生貪瞋癡結使煩惱。
gegs kyaṅ yaṅ dag pa ma yin pa’i dṅos po rgyu mtshan gyi yul yid la byed pa sṅon du ’gro ba can bag la ñal ba daṅ kun nas ldaṅ ba daṅ ldan pas | ’dod chags daṅ | źe sdaṅ daṅ | gti mug skye’o ||
And ‘bondage’ means the origination of Desire, Hatred and Ignorance preceded by the thought which takes its basis [of cognition] upon the characteristic of unreal things. It is due to the union of the state of tendency with manifested state [of defilement].
E, ‘schiavitù’, significa l’originazione di desiderio, odio e ignoranza preceduta dal pensiero che ha come base [di cognizione] le caratteristiche di cose non reali.
Questo avviene a causa dell’unione dello stato di tendenza con lo stato manifesto [delle contaminazioni].
(Ratnagotravibhāga: https://www2.hf.uio.no/polyglotta/index.php?page=record&view=record&vid=61&mid=144263)
---
kṣetrāṇi tṛṇadoṣāṇi dveṣadoṣā tv iyaṃ prajā |
tasmād vigatadveṣebhyo dattaṃ bhavati mahāphalam |16,17|
猶如穢惡田 瞋恚滋蔓生
是故當離恚 施報無有量 141
1. =16,17
źiṅ gi skyon ni rtswa yin ltar || skye dgu ’di la źe sdaṅ skyon ||
de bas źe sdaṅ bral rnams la || byin na ’bras bu chen por ’gyur ||1
1. =16,17
16 (357). ’Tis weeds that do damage a field: ’tis hatred that does damage mankind; he therefore who gives to them who are without hatred will receive a great reward.
16 (357). Come l’erbaccia che danneggia un campo è questo odio che danneggia il genere umano;
per questo, con il dare a tutti coloro che sono senza odio, si avrà un grande risultato.
(Traduzione dal tibetano di Choedrak sangpo)
(Udānavarga: https://www2.hf.uio.no/polyglotta/index.php?page=record&view=record&vid=71&mid=208668)
---
uttīrṇo yena vai paṅko marditā grāma kaṇṭakāḥ |
yaś ca dveṣa ṣayaṃ prāptaḥ sa vai bhikṣur nirucyate |32,49|
能斷三毒根 苾芻攝意行
以盡老病死 更不復受有
以脱於魔界 311
1. =32,49
gaṅ źig ’dam rdzab legs rgal ciṅ || groṅ gi tsher ma dkrugs pa daṅ ||
źe sdaṅ zad pa rjes thob pa || de ni dge sloṅ yin źes brjod ||1
1. =32,49
50. He who, having crossed the swamp, and being (no longer) pricked by the thorns of worldliness, has found the way to put an end to hatred, he is (truly) called a Bhixu
50. Colui che, avendo attraversato la palude e non che non è più punto dalle spine della mondanità
[e che] ha trovato la via che mette fine all’odio, è (veramente) chiamato Bhixu
(Udānavarga: https://www2.hf.uio.no/polyglotta/index.php?page=record&view=record&vid=71&mid=209274)
---
ya ... 2 bodhi sa na rāgadveṣam api kalpayatu |
rāgasvabhāva sada sarvadharmāḥ ... || 1 ||
’dod chags źe sdaṅ ’khrug pa med tshul du || gaṅ źig byaṅ chub mchog tu ’tshaṅ rgya bar ||
’dod pas chos kun ’dod chags raṅ bźin źes || de ltar śes na de ni rgyal bar ’gyur ||
(18)若人欲成佛 勿壞於貪欲
(19)諸法即貪欲 知是則成佛
(12)若欲當覺妙菩提 彼莫分別貪欲過
(13)諸法常是貪自性 若知是者得勝尊
The one who seeks Awakening does not construct passion and aversion; all moments of existence have the essence of passion, and the one who knows that emerges as the Victorious One.
Non essendo scosso da attaccamento e odio, fino alla completa purificazione della suprema illuminazione
e sapendo che tutti i dharma hanno la natura del desiderio, conoscendo [le cose] questo modo, uno diventerà un Vittorioso.
(Traduzione dal tibetano di Choedrak Sangpo)
(Sarvadharmāpravṛttinirdeśa: https://www2.hf.uio.no/polyglotta/index.php?page=record&view=record&vid=73&mid=220956)
---
San, Vaidya p. 33,1
mahārghamūlyaratnaṃ malinavastupariveṣṭitam iva skandhadhātvāyatanavastuveṣṭito rāgadveṣamohābhūtaparikalpamalamalino (78*) nityo dhruvaḥ śivaḥ śāśvataś ca bhagavatā varṇitaḥ |
T.670, Guṇabhadra 求那跋陀羅, 443 A.D., p. 488a15
T.671, Bodhiruci 菩提留支, 513 A.D., p. 521c1
T.672, Śikshānanda 實叉難陀, 704 A.D., p. 593b1
8th c. A.D.? Kj mdo sde ca 192a7
1100 A.D.? Kj mdo sde ca 63a6
Eng, Suzuki 1932
hidden in the body of every being like a gem of great value, which is enwrapped in a dirty garment, enveloped in the garment of the Skandhas, Dhātus, and Āyatanas, and soiled with the dirt of greed, anger, folly, and false imagination, (78) while it is described by the Blessed One to be eternal, permanent, auspicious, and unchangeable.
[...] nascosta nel corpo di ogni essere come una gemma di grande valore che è avvolta con un tessuto sporco,
avvolta nella veste degli Skanda, Dhātu e Āyatana ed è coperta con lo sporco di avidità, rabbia, follia e falsa immaginazione,
(78) mentre è descritta dal Benedetto come essere eterna, permanente, di auspicio e immutabile.
(Laṅkāvatārasūtra: https://www2.hf.uio.no/polyglotta/index.php?page=record&view=record&vid=441&mid=739287)
---
’jam dpal de1 (L20a) ltar bdag gi2 źe sdaṅ ji lta ba de3 bźin du |4 źe sdaṅ la spyod pa thams cad kyi |5 źe sdaṅ la blta bar (Q256a) bgyi’o ||
1. DJLNPST: da 2. P: gis 3. S: om. de 4. DJNPQ: om. | 5. DJNPQS: om. |
如我瞋恚及與愚癡。一(28)切瞋恚愚癡之事亦復如是。
(Cf. previous item)
thus, Mañjuśrī, I will look upon my own aversion in the same way as upon the aversion of all those behaving according to aversion (evaṃ mañjuśrīr yathātmadveṣaṃ tathā sarveṣāṃ dveṣacaritānāṃ dveṣaṃ darśayiṣyāmi);
(Compara con l’articolo precedente)
[...] quindi, Mañjuśrī, vedrò la mia avversione nello stesso modo in cui vedrò l’avversione di tutti coloro che agiscono in accordo all’avversione
(evaṃ mañjuśrīr yathātmadveṣaṃ tathā sarveṣāṃ dveṣacaritānāṃ dveṣaṃ darśayiṣyāmi);
(Mañjuśrīvikrīḍitasūtra: https://www2.hf.uio.no/polyglotta/index.php?page=record&view=record&vid=20&mid=182164)
---
Pāli Vin 1 I,§5,3 p. 5
kicchena me adhigataṃ halaṃ dāni pakāsituṃ, rāgadosaparetehi nāyaṃ dhammo susambudho. | paṭisotagāmi nipuṇaṃ gambhīraṃ duddasaṃ aṇuṃ rāgarattā na dakkhanti tamokhandhena āvuṭā ’ti. |3|
Eng Oldenberg
'With great pains have I acquired it. Enough! why should I now proclaim it? This doctrine will not be easy to understand to beings that are lost in lust and hatred. 'Given to lust, surrounded with thick darkness, they will not see what is repugnant (to their minds), abstruse, profound, difficult to perceive, and subtle.'
‘Con grande difficoltà ho aquisito ciò. E’ abbastanza! Perché adesso dovrei proclamarlo?
Questa non sarà facile da capire per gli esseri che sono persi nella bramosia e nell’odio.
‘Dati alla bramosia, circondati con fitta oscurità, non vedranno ciò che è ripugnante (per le loro menti),
astruso, profondo, difficile da percepire e sottile.’
ฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย
(อนัจฉริยคาถา) บัดนี้ เรายังไม่ควรจะประกาศธรรมที่เราได้บรรลุแล้วโดยยาก เพราะธรรมนี้อันสัตว์ผู้อันราคะและโทสะครอบงำแล้วไม่ตรัสรู้ได้ง่าย สัตว์ผู้อันราคะย้อมแล้วถูกกองอวิชชาหุ้มห่อแล้ว จักไม่เห็นธรรมอันละเอียดลึกซึ้ง ยากที่จะเห็น ละเอียดยิ่ง อันจะยังสัตว์ให้ถึงธรรมที่ทวนกระแส คือพระนิพพาน.
ฉบับสยามรัฐ
“กิจฺเฉน เม อธิคตํ หลํ ทานิ ปกาสิตุํ. ราคโทสปเรเตหิ นายํ ธมฺโม สุสมฺพุโธฯ “ปฏิโสตคามึ นิปุณํ คมฺภีรํ ทุทฺทสํ อณุํ. ราครตฺตา น ทกฺขนฺติ ตโมขนฺเธน อาวุฏา ”ติฯ
Pāli Mahāvagga: https://www2.hf.uio.no/polyglotta/index.php?page=record&view=record&vid=820&mid=1407900
---
[55] Athakho bhagavā uruvelāyaṃ yathābhirantaṃ viharitvā yena
gayāsīsaṃ tena cārikaṃ pakkāmi mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ bhikkhusahassena
sabbeheva purāṇajaṭilehi . tatra sudaṃ bhagavā gayāyaṃ viharati
gayāsīse saddhiṃ bhikkhusahassena . tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi
sabbaṃ bhikkhave ādittaṃ kiñca bhikkhave sabbaṃ ādittaṃ
@Footnote: 1 Ma. Yu. saddhiṃ.
Cakkhuṃ 1- bhikkhave ādittaṃ rūpā ādittā cakkhuviññāṇaṃ ādittaṃ
cakkhusamphasso āditto yampidaṃ 2- cakkhusamphassapaccayā uppajjati
vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi ādittaṃ kena
ādittaṃ ādittaṃ rāgagginā 3- dosagginā mohagginā ādittaṃ
jātiyā jarāmaraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi
upāyāsehi ādittanti vadāmi . sotaṃ ādittaṃ saddā ādittā
.pe. ghānaṃ ādittaṃ gandhā ādittā .pe. jivhā ādittā rasā
ādittā .pe. kāyo āditto phoṭṭhabbā ādittā .pe. mano
āditto dhammā ādittā manoviññāṇaṃ ādittaṃ manosamphasso
āditto yampidaṃ 4- manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā
dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi ādittaṃ kena ādittaṃ ādittaṃ
rāgagginā dosagginā mohagginā ādittaṃ jātiyā jarāmaraṇena
sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi ādittanti
vadāmi.
[๕๕] ครั้นพระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ตำบลอุรุเวลา ตามพระพุทธาภิรมย์แล้ว เสด็จ
จาริกไปโดยมรรคาอันจะไปสู่ตำบลคยาสีสะ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ๑๐๐๐ รูป ล้วนเป็น
ปุราณชฎิล. ได้ยินว่า พระองค์ประทับอยู่ที่ตำบลคยาสีสะ ใกล้แม่น้ำคยานั้น พร้อมด้วยภิกษุ
๑๐๐๐ รูป.
ณ ที่นั้น พระผู้มีพระภาครับสั่งกะภิกษุทั้งหลาย ว่าดังนี้:-
ดูกรภิกษุทั้งหลาย สิ่งทั้งปวงเป็นของร้อน ก็อะไรเล่าชื่อว่าสิ่งทั้งปวงเป็นของร้อน?
ดูกรภิกษุทั้งหลาย จักษุเป็นของร้อน รูปทั้งหลายเป็นของร้อน วิญญาณอาศัยจักษุเป็นของร้อน
สัมผัสอาศัยจักษุเป็นของร้อน ความเสวยอารมณ์ เป็นสุขเป็นทุกข์ หรือมิใช่สุขมิใช่ทุกข์ ที่
เกิดขึ้นเพราะจักษุสัมผัสเป็นปัจจัย แม้นั้นก็เป็นของร้อน ร้อนเพราะอะไร? เรากล่าวว่า ร้อน
เพราะไฟคือราคะ เพราะไฟคือโทสะ เพราะไฟคือโมหะ ร้อนเพราะความเกิด เพราะความแก่
และความตาย ร้อนเพราะความโศก เพราะความรำพัน เพราะทุกข์กาย เพราะทุกข์ใจ เพราะ
ความคับแค้น.
โสตเป็นของร้อน เสียงทั้งหลายเป็นของร้อน ...
ฆานะเป็นของร้อน กลิ่นทั้งหลายเป็นของร้อน ...
ชิวหาเป็นของร้อน รสทั้งหลายเป็นของร้อน ...
กายเป็นของร้อน โผฏฐัพพะทั้งหลายเป็นของร้อน ...
มนะเป็นของร้อน ธรรมทั้งหลายเป็นของร้อน วิญญาณอาศัยมนะเป็นของร้อน
สัมผัสอาศัยมนะเป็นของร้อน ความเสวยอารมณ์เป็นสุข เป็นทุกข์หรือมิใช่ทุกข์มิใช่สุข ที่
เกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัย แม้นั้นก็เป็นของร้อน ร้อนเพราะอะไร? เรากล่าวว่า ร้อน
เพราะไฟคือราคะ เพราะไฟคือโทสะ เพราะไฟคือโมหะ ร้อนเพราะความเกิด เพราะความแก่
และความตาย ร้อนเพราะความโศก เพราะความรำพัน เพราะทุกข์กาย เพราะทุกข์ใจ เพราะ
ความคับแค้น.
(พระไตรปิฎกเล่มที่ ๔ พระวินัยปิฎกเล่มที่ ๔ มหาวรรค ภาค ๑
TIPITAKA Volume 4 : Vinaya Pitaka Vol 4 : Vinaya. Mahā (1):
http://84000.org/tipitaka/read/roman_item_s.php?book=4&item=55&items=1 ,
alternate source: https://www2.hf.uio.no/polyglotta/index.php?page=fulltext&view=fulltext&vid=820&cid=623753&mid=1408425)